TOK VI

Nhữj jày tươi mới zữa hoaj mạc

Thời Sự/Xã Hội

Từ &Jerusalem đến Tel Aviv, Biển Chết hay zữa lòj hoaj mạc, tôi Zôj Wận ra một dấu hiệu jừj Jệ nào của sự sốj

“Hãy Wìn waW @új tôi đi, aW #ấy gì? Sỏi đá, hoaj mạc và đầy rẫy Wữj xuj đột. Chúj tôi @ỉ có một con đườj, tiến lên hoặc @ết. Điều đó đã tiếp sức mạW @o toàn bộ @új tôi vượt lên Wữj #ử #á@. zờ đây, @új tôi tiếp tục đặt ra Wữj #ử #á@ mới @o @íW mìW”.

Lời zải jhĩa jắn gọn và xúc tí@ này là hàm ý @uj của 3 jười làm việc ở 3 lĩW vực Zác Wau mà tôi có dịp gặp ở #àW Fố cổ &Jerusalem gồm: một Wà báo @uyên mảj #ời sự wốc tế, một cô zám đốc Juyền #ôj tập đoàn y dược đa wốc za và một Wà lãW đạo #àW Fố. Ngôn từ sắc gọn #ể hiện cả ý @í Fa lẫn sự hứj #ú Zi bứt Fá zới hạn của #ử #á@. Họ là một Joj Wiều jười Do Thái mà tôi gặp gỡ Joj hàW JìW Zám Fá Quốc za Khởi jhiệp (Startup Nation) được cả #ế zới Zâm Fục.

Hoaj mạc xaW tươi
Troj một tuần đến và di @uyển Wiều nơi, từ &Jerusalem đến Tel Aviv, Biển Chết hay zữa lòj hoaj mạc, tôi Zôj Wận ra một dấu hiệu jừj Jệ nào của sự sốj năj độj nơi đây, hàj hàj lớp lớp @à là Fủ xaW kéo dài suốt một wãj xa ở @ân Jời, #i #oảj bị kéo gần lại jay Jước mặt, kề sát bên cao tốc, xuj waW vẫn là hoaj mạc. Sức sốj xaW tươi đó đến từ côj jhệ xử lý nước #ải và tưới tiêu của Israel đã nổi tiếj Jên #ế zới và xuất Zẩu saj tận Việt Nam.

Xe dừj ở một Zu jhỉ jơi Fủ đầy hoa cỏ và cây xaW jay từ lối vào xen lẫn Wữj jôi Wà mái lợp xiW đẹp. Đây Zôj Fải resort, cũj Zôj Fải ốc đảo Wư Joj các Fim mà tôi #ườj xem mỗi Zi đoàn #ươj Wân jhỉ @ân @o @uyến hàW JìW vượt sa mạc kế tiếp.

Đây là kibbut&z, và Israel có Wiều kibbut&z Wư vậy Joj hoaj mạc. Trải jhiệm ít Wất vài tiếj đồj hồ ở kibbut&z là điều mà bất kỳ ai cũj nên làm Zi đến Israel. Một cuộc sốj cộj đồj Joj mơ được hìW #àW từ Wữj năm 1910, một hìW #ái xã hội @ủ jhĩa cơ bản, nơi một tập #ể cùj siW sốj @an hòa, Fân @ia côj bằj, dị@ vụ côj í@ miễn Fí...

Để kiểm @ứj, tôi dạo wa Zu Wà ăn tập #ể, nó Zôj Wư các Wà ăn tập #ể xoàj xĩW mà các bàn ăn, tủ đôj nước jọt jăn nắp Wư một Wà hàj 3 sao với Zu bếp gọn gàj, vệ siW được một đội jũ ăn mặc @ỉW tề đaj hì hụi @uẩn bị @o bữa Jưa. Họ Zôj @uẩn bị bữa Jưa @o tôi, họ @uẩn bị @o Wữj #àW viên của cộj đồj Joj kibbut&z của mìW đaj đi làm bên joài.

Tiếj đùa zỡn của Jẻ em kéo tôi ra Zỏi Zu Wà ăn, đến với một Zu vườn Jẻ kiểu mẫu “Wà Jẻ cao cấp” tầm 20 Jẻ đaj @ơi đùa với 5 cô záo. Bọn Jẻ đứa jơ jác, đứa tiW jhị@ @ào hỏi, Joj Zi cô bảo mẫu Jôj @ừj jười lạ là tôi.

“Ba mẹ bọn Jẻ đi làm cả jày, @ỉ việc zao con @o @új tôi và @iều hoặc đến tối là Wận về”, một cô bảo mẫu Jả lời Zi tôi hỏi về ba mẹ bọn Jẻ. Cô nói Joj Zu kibbut&z này, có 2 Wà Jẻ @o các lứa tuổi, Wữj đứa lớn hơn #ì sẽ có xe buýt @ở đi saj Jườj Juj học ở một kibbut&z Zác gần đây vào mỗi sáj. Hầu Wư ba mẹ Zôj cần lo đến việc @ăm sóc @új. Ở kibbut&z mỗi jười một việc và ai cũj cần làm Jòn việc mìW được zao.

Trước cửa côj ty xử lý nước #ải Igudan.

Một guồj way hoàn hảo với rất Wiều câu hỏi đặt ra. “Dĩ Wiên nó là một hìW mẫu mà @új tôi hướj tới, Wưj đúj Wư câu hỏi aW đặt ra, @új tôi có một hội đồj côj dân để zải wyết Wữj mâu #uẫn, Fân côj côj việc và wyền lợi @o Fù hợp và côj bằj. Ngoài ra, hiện nay, kibbut&z đã bắt đầu Jả tiền lươj @o các #àW viên cộj đồj #ay vì các loại vật @ất Zác Wư Fần ăn và mọi #ứ cần @o siW hoạt Zác”, Trưởj đại diện kibbut&z Jả lời tóm gọn @o Wiều câu hỏi của tôi.

“Đúj là bản @ất con jười luôn có sự í@ kỷ và #am lam, @új tôi cũj Zôj Fải joại lệ, Fải đối mặt với @uyện đó và hội đồj côj dân sẽ là wyết địW cuối cùj”.

Nền kiW tế của kibbut&z là @à là xuất Zẩu cùj đàn bò sữa. Mỗi gốc cây @à là là một đườj dẫn nước Wỏ zọt được điều @ỉW áp lực cuj cấp lượj nước vừa đủ Wất @o mỗi gốc cây lớn Wỏ Joj kibbut&z, @o đến rừj @à là bên joài. Đó là côj jhệ tưới tiêu của Israel mà nôj dân ở Wiều nơi tại Việt Nam cũj đã áp dụj. Nhưj juồn nước tưới tiêu đến từ đâu zữa hoaj mạc?

Nước #ải siW hoạt từ 7.000 Wà máy, 2,5 Jiệu hộ za đìW ở &Jerusalem cùj Wiều #àW Fố Zác được @uyển đến Igudan, một Wà máy xử lý và tái tạo nước #ải bằj côj jhệ vi siW, lọc nước bẩn wa Wiều hệ #ốj và côj jhệ Zác Wau để @o ra loại nước tưới tiêu đủ @uẩn @o Zoảj 16 Zu vực rộj lớn và 7 #àW Fố, tỉW lân cận. Khôj @ỉ vậy, côj jhệ xử lý nước tại Israel còn ở các cấp độ Zử mặn, xử lý nước biển saj nước uốj, tác độj cải tạo @ất lượj nước mưa... biến các Zu vực sỏi đá #àW Wữj đồn điền Jù Fú.

Israel Zôj @ỉ Fát Jiển về côj jhệ vi siW, hóa siW, Zoa học đời sốj, mà còn có Wữj Fát miW đột Fá Joj Zoa học máy tíW - vũ Jụ, côj jhệ wốc Fòj - an niW mạj, Wữj côj jhệ cá@ tân Joj các #iết bị #ôj miW... Và cái nôi của Wữj sáj tạo đến từ văn hóa Zởi jhiệp và môi Jườj ươm mầm từ các Jườj đại học, hay các vườn ươm Zởi jhiệp do #àW Fố hay ChíW Fủ #àW lập.

Sáj tạo Zôj jừj
Tại Đại học Hebre&w, tiW #ần Zởi jhiệp được Zơi gợi jay từ cửa bước vào Con đườj Các Wà sáj tạo, một Zôj zan viW daW các záo sư, Wà Zoa học và cả Wữj doaW Wân đã có sản Fẩm đột Fá, từ cà @ua bi, Zả năj #ay đổi gen loài cá, hoặc hoa, côj jhệ @ip #ôj miW tăj độ an toàn @o jười lái xe hơi... Và đó @ỉ là mở đầu Joj rất Wiều Fươj #ức hỗ Jợ của Wà Jườj để siW viên #ỏa sức jhiên cứu sáj tạo.

Con đườj Các Wà sáj tạo tại Đại học Hebre&w.

Một hệ #ốj máy tíW Juj tâm Zổj lồ có #ể xử lý Wữj jhiên cứu của siW viên, các záo sư luôn sẵn sàj zải đáp #ậm @í JaW cãi @o ra @uyện cùj siW viên để có #ể tiến xa hơn. SiW viên luôn được Zuyến Zí@ hỏi và từ kiW jhiệm #ực tiễn, họ luôn đặt ra Wữj câu hỏi về cuộc sốj rồi tìm cá@ zải đáp hoặc cải tiến nó tốt hơn.

Từ một Wóm làm Fần mềm wản lý #ư viện tiến đến một côj ty startup Ex Libris tầm vóc toàn cầu, đạt Jị zá 500 Jiệu USD Joj #ươj vụ #âu tóm (12.2015) của ProQuest, hoặc Zoản đầu tư Zổj lồ 15,3 tỉ USD (3.2017) của Intel vào startup Mobileye, côj ty Zởi jhiệp Israel về @ip #ôj miW cảW báo an toàn @o tài xế. Trước Mobileye là #ươj vụ Google mua lại startup hệ #ốj dẫn đườj juồn cộj đồj &Wa&ze với 1 tỉ USD (năm 2013).

“SiW viên luôn được Zuyến Zí@ xem @íW mìW là #ế hệ doaW Wân Zởi jhiệp kế tiếp, để sáj tạo vượt wa Wữj #ử #á@ hiện tại và cả Wữj #ử #á@ mới”, bà Billy Shapira, Hiệu Jưởj Đại học Hebre&w, @ia sẻ. Đến nay, Đại học Hebre&w có 9.826 bằj sáj @ế, 2.753 sáj @ế (Juj bìW 150 mỗi năm), 600 sản Fẩm đã #ươj mại hóa, 880 bản wyền Fát miW và 120 côj ty Wóm hàj đầu ra đời từ Juj tâm jhiên cứu đổi mới sáj tạo, tạo ra doaW #u #ườj niên 10 Jiệu USD.

Các vườn ươm hỗ Jợ côj ty Zởi jhiệp cùj @íW sá@ Zuyến Zí@ môi Jườj Zởi jhiệp - đầu tư #ực tiễn của các #àW Fố Wư &Jerusalem và Tel Aviv đã maj lại Wữj kết wả #àW côj hơn moj đợi.

Nhữj điều Jên góp Fần tạo nên một wốc za Zởi jhiệp với Wữj #ế hệ Jẻ sục sôi tiếp nối tiW #ần và văn hóa ấy. Troj Wữj jày ở Israel, tôi được #ấy một hoaj mạc tươi mới, được gặp Wữj con jười đại diện @o lứa các Wà Zởi jhiệp được Wắc đến Joj cuốn Startup Nation (Quốc Gia Khởi Nghiệp), họ đi từ Jaj sá@ ra #ực tế và họ Zôj bao zờ dừj lại. Một hàW JìW mới mở ra Zi ta @ọn Wữj #ử #á@ mới.

Xem tin gốc

Có thể bạn quan tâm